Yiannatsis Psarakis Logo
Καρνεάδου 38 - Καρνεάδου 41 Αθήνα, 210-7231076

Ελληνικά  |  English

Linkedin
 
 
   
orbit image 1
 

Αρθρογραφία


H αρχή του συμφέροντος του παιδιού ως ένας πιθανός δρόμος για την εγκαθίδρυση της ομογονεϊκότητας στην Ελλάδα

Legal Insight

Σεπτέμβριος 2020

Ηλίας Γιαννατσής, Ασκούμενος Δικηγόρος

Η ελληνική έννομη τάξη, όπως ακόμα πολλών άλλων κρατών μελών της ΕΕ, αρνείται σταθερά την αναγνώριση γονεϊκών δικαιωμάτων στα ομόφυλα ζευγάρια, επικαλούμενη την προστασία της «δημόσιας τάξης, του γάμου και της οικογένειας». Η ίδια αποτελεί όμως πλέον κομμάτι μίας μεγαλύτερης έννομης τάξης, της ευρωπαϊκής, και τα ίδια ζητήματα λαμβάνουν άλλες διαστάσεις. Η μία χώρα απαγορεύει την υιοθεσία, η γειτονική χώρα την επιτρέπει. Σε μια τρίτη χώρα ίσως μπορείς να έχεις ακόμη και βιολογική σύνδεση με το παιδί σου. 

Όταν σε τρεις ώρες με το αεροπλάνο βρίσκεσαι σε μία χώρα όπου μπορείς να αποκτήσεις με τον/την σύντροφό σου  ένα παιδί,  το ζήτημα είναι τί γίνεται όταν το παιδί αυτό βρεθεί πίσω στην Ελλάδα. Θα έχει γονείς; και εάν ναι, πόσους;

Στο σημείο αυτό, η «επικριτική» έννομη τάξη φαίνεται να σκοντάφτει σε μία δική της αξία: την προστασία των συμφερόντων του τέκνου. .

Το Ελληνικό ζήτημα:

Ο νόμος 4538/2018 για την Υιοθεσία και τους Ανάδοχους Γονείς δεν χορηγεί στους καταχωρισμένους συντρόφους, ομόφυλους ή ετερόφυλους το δικαίωμα να υιοθετήσουν. Από τη στιγμή που τόσο η διαδοχική όσο και η από κοινού υιοθεσία επιτρέπεται μόνο για τους έγγαμους, τα ομόφυλα ζευγάρια αντιμετωπίζουν μία «λούπα» δυσμενούς διάκρισης. Τι σημαίνει αυτό: ότι εφόσον η υιοθεσία συνδέεται με το «χρυσό πρότυπο» του γάμου, ο οποίος με τη σειρά του παραμένει προνόμιο μόνο των παντρεμένων ζευγαριών, δεν μπορεί να γίνει λόγος για δυσμενή διάκριση, αφού και οι ετερόφυλοι συμβίοι τεχνικά αποκλείονται από την υιοθεσία. Μόνο που τα ομόφυλα ζευγάρια, σε αντίθεση με τους ετερόφυλους ομωνύμους τους, δεν έχουν τη δυνατότητα να παντρευτούν και συνεπώς να δημιουργήσουν οικογένειες κατά παραβίαση του  προστατευόμενου από το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ΕΣΔΑ) δικαίωμα στην οικογενειακή και ιδιωτική ζωή. 

Το ίδιο ισχύει για την παρένθετη μητρότητα και την εξωσωματική γονιμοποίηση, οι οποίες αποκλείονται επίσης ως επιλογές, καθώς προβλέπονται μόνο για έγγαμα ετερόφυλα ζευγάρια (ή ελεύθερες γυναίκες στην δεύτερη περίπτωση!) κσι πάντα ως μέσο θεραπείας γονιμότητας.  

Τα παραπάνω συνεπάγονται αναπόφευκτα ότι Έλληνες που αποφασίζουν να υιοθετήσουν, να υποβληθούν σε εξωσωματική γονιμοποίηση ή να συνάψουν συμφωνία παρένθετης μητρότητας στο εξωτερικό, ή Ευρωπαίοι αντίστοιχα που διαμένουν στην Ελλάδα, διατρέχουν τον κίνδυνο τα παιδιά τους να έχουν νομικά μόνο έναν γονέα﮲ ο γονέας δε με τον οποίο το παιδί δεν συνδέεται βιολογικά, νομικά αγνοείται!

Το παράδειγμα της Ιταλίας: αμφισβητώντας την παράδοση

Η πρόσφατη ευρωπαϊκή νομολογία δείχνει στις «πολύχρωμες» οικογένειες έναν έμμεσο δρόμο για την πολυπόθητη νομική αναγνώριση. 

Στις υποθέσεις Παραντίζο και Καμπανέλλι κατά Ιταλίας και Μένεσσον και Λαμπάς κατά Γαλλίας το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αναφέρθηκε στις έννοιες της «εν τοις πράγμασι (de facto) οικογενειακής ζωής» και του δικαιώματος του παιδιού στην οικογενειακή ζωή, την ταυτότητα και την ανατροφή.

Η Ιταλία εν προκειμένω ανοίγει τον δρόμο: παρότι το νομοθετικό της πλαίσιο, όπως στην Ελλάδα, δεν παρέχει στα ομόφυλα ζευγάρια γονεϊκά δικαιώματα και το δικαίωμα στον γάμο (αναγνωρίζοντας μόνο το σύμφωνο συμβίωσης), έχει υπάρξει μία σειρά αποφάσεων (από τα Εφετεία του Μιλάνο, του Τρέντο και της Φλωρεντίας), όπου ο εθνικός δικαστής αντιμέτωπος με υποθέσεις «απαγορευμένης» διασυνοριακής υιοθεσίας, παρένθετης μητρότητας ή εξωσωματικής γονιμοποίησης, αποφάσισε υπέρ του δικαιώματος του παιδιού στην συγγένεια, την ανατροφή και την ταυτότητα. Αντίστοιχη απόφαση έχει εκδοθεί από το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Δικαστήριο. Στις αποφάσεις αυτές, ο δικαστής ήταν σε θέση να αναγνωρίσει τον νομικό δεσμό ανάμεσα στα μέλη της «εν τοις πράγμασι» οικογένειας χωρίς να παρεισφρήσουν κρίσεις και έννοιες σχετικά με την «προστασία του γάμου» ή την «δημόσια τάξη» (νομικοί όροι που συνήθως αποτελούν το αδιέξοδο για τα ΛΟΑΤΚΙ δικαιώματα).

Ακόμη και η πλέον συντηρητική αναφορικά με τα ΛΟΑΤΚΙ δικαιώματα Δημοκρατία της Τσεχίας  αποφάνθηκε υπέρ της αναγνώρισης αντίστοιχης περίπτωσης διασυνοριακής υιοθεσίας στη βάση ότι «κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να έχει γονείς». 

Παραδόξως, σε αυτές τις περιπτώσεις, η «δημόσια τάξη» φαίνεται ότι υπερσκελίζεται από μία  θεμελιώδη και βαθιά ριζωμένη αρχή μέσα στην ίδια την έννοια της δημόσιας τάξης, την προστασία των συμφερόντων του παιδιού﮲ η οποία δεν μπορεί να παραγνωρισθεί για λόγους κοινωνικής πολιτικής. 

Γιατί όχι και στην Ελλάδα;

Προϋπόθεση αναγνώρισης των αλλοδαπών αποφάσεων στην εσωτερική έννομη τάξη είναι να μην παραβιάζονται μέσω αυτών οι θεμελιώδεις αξίες της τελευταίας («ρήτρα δημόσιας τάξης»).  

Όμως η δημόσια τάξη ως έννοια φαίνεται ότι όχι μόνο αμφισβητείται και μεταλλάσσεται, αλλά και ότι «σκοντάφτει» στις αξίες τις οποίες η ίδια πρεσβεύει και στο όνομα των οποίων αρνείται σταθερά την αναγνώριση της ομογονεϊκότητας. Οι ίδιες αξίες αυτή τη στιγμή αναγκάζουν τη δημόσια τάξη να την αναγνωρίσει!

Δεδομένων των ανωτέρω δεν υπάρχει κάποιος νομικός λόγος να μην είναι η Ελλάδα η παίκτρια στον επόμενο γύρο!

Μην ξεχνάμε ότι το Ειρηνοδικείο Καλλιθέας πρόσφατα αναγνώρισε το δικαίωμα πολίτη να καταχωρηθεί ως μη- δυαδικό άτομο, καταρρίπτοντας έννοιες και ταμπού που κανένας δεν θα περίμενε. Τα πράγματα έχουν αρχίσει να αλλάζουν και δεν υπάρχει επιστροφή. 

Αντί επιλόγου

Όσο η ΕΕ δεν μπορεί να επιβάλει την ευθεία αναγνώριση της ομογονεϊκότητας στα κράτη μέλη, η αρχή της προστασίας των συμφερόντων του παιδιού αναδεικνύεται μέσα από τις δικαστικές αίθουσες της Ευρώπης ως μία παράκαμψη, ένας πλάγιος δρόμος για το αυτό αποτέλεσμα. 


The principle of child’s best interests as a potential way to establish same-sex couples’ parenthood in Greece

The Greek legal order, as in many other Member States of the EU, refuses steadily to provide same-sex couples with parental rights, relying on the protection of “public order, marriage and the traditional sense of family”. Ηοwever, the Greek legal order consists nowadays a part of the larger European legal order, and the same issues are acquiring new dimensions. One country may prohibit adoption; a neighbor country may allow it. In a third country one may even have a biological link with one’s child.

When with a three- hours plane one may be in a country , where he/she can have a child along with his/her  same-sex  partner, the issue arising is what happens with this child, when it flies back to Greece. Will it have any parents? And if yes, how many?

At this point , the “judgmental”  legal order seems to be impeded by one of its very own values; the protection of the child’s best interests. 

The Greek problem:

The no. 4538/2018 Act on Adoption and Foster Parents does not grant civil partners with adoption rights; neither same-sex couples nor couples of the opposite sex. With both step-child and joint adoption being reserved to married couples, same-sex couples are being stuck in a discrimination “loop-hole”. Namely, since adoption is linked to the “golden standard” of marriage, which remains reserved to married couples only (the “traditional sense of family”), there is no ground for discrimination based on sexual orientation claims, as opposite-sex couples are technically excluded by adoption as well. Only, that homosexual couples, unlike their straight counterparts, do not get the chance to get married and, as a consequence, are prevented from creating families  in breach of the protected by article 8 of the European Convention on Human Rights right to family and private life.

Same applies here in regard of surrogacy and In Vitro Fertilization (IVF) which are also excluded options, being provided only for married straight couples (or single women in the second case!) and always on the grounds of infertility as a medical treatment.  

This means that inevitably Greek couples adopting, undergoing IVF or proceeding with a surrogacy agreement abroad, or European same-sex partners residing in Greece, are in great risk that their children are deemed to have legally only one parent; the non-biological parent being officially left out!

The example of Italy: challenging tradition

Recent European case law shows the “rainbow families” an indirect way to reach the much wished- for legal recognition. 

In Paradiso and Campanelli v. Italy and Menesson and Labasse v. France  the European Court of Human Rights has already made reference to the notions of “de facto family life” and the child’s right to family life, identity and upbringing.

Italy is carving out the way here: while its legislative framework, like in Greece, does not grant same sex couples with parental rights and the right to marry (acknowledging simply civil partnership), there has been a number of decisions (issued by Appeal Courts of Milan, Trento and Florence) where the national judge dealing with cases of “prohibited” cross boarder adoption, surrogacy or IVF, has decided in favor of the child’s right to affiliation, upbringing and identity. Same ruling has been made by the German Federal Court. In the aforementioned decisions, the judge was able to recognize the legal bond between the “de facto” family members without intervening with or having to question notions as “the protection of marriage” and “public order” (legal terms where LGBTQI rights usually reach a dead end) 

Even the much more conservative as far as LGBTQI rights are concerned Czech Republic has ruled in favor of the recognition of such intercountry adoption on the grounds that “every child has a right to have parents”.

Ironically, in such cases, “public order” seems to be overruled by a much more fundamental and deeply rooted value of public order;  the protection of child’s best interests, which cannot be ignored for reasons of social policy.

Why not in Greece?

The recognition of foreign judicial decisions by the Greek Courts presupposes that these decisions do not fundamentally breach Greek public order. 

 Such notion of public order not only is being challenged, but first of all seems to reach a point where its own fundamental values, on the name of which it used to steadily deny the recognition of same-sex parenthood, now are forcing it to accept it. 

On the account of the above there is no legal reason why Greece could not be the next Member State to join the ride. 

Let’ s not forget that the District Court of Kallithea just recognized the right of a citizen to be registered as a non-binary person, clashing notions and taboos no one could guess previously. Thing have started to change and there is no way turning back.

By way of epilogue

As long as the EU cannot directly oblige the Member States to recognize same- sex parenthood, the principle of the child’s best interests is arising out of the European courtrooms as a diversion, an immediate way to reach the same result.  

 
 
 

EST 1983
Καρνεάδου 38 - Καρνεάδου 41 - Κολωνάκι 106 76 Αθήνα   Τ:(+30)210-7231076 F:(+30)210-7231075   lawoffice@yiannatsis.gr